Một ổ dịch hantavirus hiếm gặp đã bùng phát trên tàu du lịch MV Hondius, ảnh hưởng đến gần 150 hành khách và thủy thủ đoàn đang trên hành trình dài ngày vượt Đại Tây Dương xuất phát từ Argentina. Trong bối cảnh đã có một số ca tử vong được xác nhận, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp truy vết và yêu cầu tự cách ly đối với những người có nguy cơ phơi nhiễm. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hiện đánh giá nguy cơ lây lan từ người sang người và bùng phát trên diện rộng ở mức “thấp”.
Ổ dịch bắt đầu như thế nào?
Ca bệnh đầu tiên được xác nhận là một nam hành khách người Hà Lan 70 tuổi, bắt đầu có triệu chứng vào ngày 6 tháng 4 — năm ngày sau khi tàu rời cảng Ushuaia, Argentina. Ông qua đời vào ngày 11 tháng 4 trên tàu. Con tàu do Oceanwide Expeditions vận hành đã thông báo với WHO vào ngày 2 tháng 5, và ca bệnh sau đó được xác nhận là hantavirus qua xét nghiệm tại Nam Phi.
Tính đến ngày 8 tháng 5, có ít nhất 8 ca bệnh được xác nhận và nghi ngờ, trong đó ba người đã tử vong — bao gồm cả vợ của nạn nhân đầu tiên. Một bệnh nhân vẫn đang trong tình trạng nguy kịch tại Nam Phi. Nhiều hành khách khác đang được điều trị tại các bệnh viện ở Nam Phi, Hà Lan, Thụy Sĩ, Singapore và Tây Ban Nha. Con tàu ban đầu bị giữ lại ngoài khơi Cape Verde trước khi được phép di chuyển đến Quần đảo Canary của Tây Ban Nha.
Do một số hành khách đã rời tàu sớm và bay về các quốc gia của họ trước khi ổ dịch được xác nhận, các nỗ lực truy vết quốc tế đang được tiến hành khẩn cấp. WHO duy trì đánh giá nguy cơ lây lan toàn cầu ở mức “thấp”, trong khi Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu (ECDC) đã kích hoạt Hệ thống Cảnh báo và Phản ứng Sớm để thông báo cho các cơ quan y tế công cộng tại châu Âu.
Hantavirus là gì và lây lan như thế nào?
Hantavirus là nhóm virus lây từ động vật sang người, chủ yếu qua tiếp xúc với nước bọt, nước tiểu hoặc phân của loài gặm nhấm. Chủng virus được xác định trong ổ dịch này là Andes (ANDV) — chủng đặc hữu tại Nam Mỹ và có một đặc điểm đáng lo ngại: khác với các chủng hantavirus khác, ANDV có khả năng lây từ người sang người.
Giáo sư William Schaffner từ Đại học Vanderbilt giải thích rằng con người thường bị nhiễm khi hít phải bụi khô chứa virus từ phân hoặc nước tiểu của loài gặm nhấm. Các hành khách ban đầu được cho là đã tiếp xúc với loài gặm nhấm hoặc chất thải của chúng trước khi lên tàu tại Argentina. Bác sĩ Justin Chan từ NYU Langone Health nhấn mạnh rằng để lây từ người sang người, cần phải có tiếp xúc thể chất gần gũi và kéo dài, dẫn đến phơi nhiễm với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh.
Nguy cơ bùng phát toàn cầu có cao không?
Các chuyên gia đều thận trọng lạc quan. Giáo sư Schaffner cho biết ổ dịch hiện vẫn được kiểm soát tốt và “nguy cơ lây lan đáng kể là rất thấp — đây không nên là khởi đầu của một đại dịch kiểu COVID-19 khác”. Bác sĩ Chan bổ sung rằng các cơ quan y tế toàn cầu đang triển khai phản ứng phối hợp, bao gồm sơ tán y tế khẩn cấp từ tàu và theo dõi sát các trường hợp có nguy cơ. Bác sĩ Monica Gandhi từ Đại học California nhấn mạnh rằng mặc dù tỷ lệ tử vong của virus này cao, sự lây lan giữa người với người không phổ biến và không dễ xảy ra như với SARS-CoV-2.
Triệu chứng cần nhận biết
Điều khiến hantavirus đặc biệt nguy hiểm là giai đoạn đầu triệu chứng thường nhẹ và dễ bị bỏ qua: sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài ngày đến 8 tuần. Sau giai đoạn đầu này, bệnh nhân có thể đột ngột chuyển biến nặng với hội chứng tim phổi do hantavirus (HCPS): khó thở, tụt huyết áp, suy kiệt. Tỷ lệ tử vong của HCPS có thể lên đến 50%.
Chủng Andes đặc biệt gây ra các triệu chứng phổi nghiêm trọng: sốt, khó thở, tràn dịch phổi và sốc. Bệnh nhân nặng có thể tiến triển đến thiếu oxy nghiêm trọng, suy thận và cần can thiệp hồi sức tích cực.
Cách bảo vệ bản thân
Hiện chưa có vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu cho hantavirus — điều trị chủ yếu là hồi sức hỗ trợ tại đơn vị chăm sóc đặc biệt. WHO và CDC khuyến cáo người dân cần bịt kín các lỗ hở trong nhà để ngăn loài gặm nhấm xâm nhập, sử dụng trang bị bảo hộ cá nhân và khẩu trang N95 khi dọn dẹp khu vực có thể có loài gặm nhấm, và đảm bảo thông thoáng, khử trùng các không gian kín sau khi đã loại bỏ loài gặm nhấm.
Bác sĩ Gandhi khuyến cáo tất cả những ai đã rời tàu nên tự cách ly tại nhà trong 6 đến 8 tuần và liên hệ ngay với cơ quan y tế nếu xuất hiện triệu chứng để được xét nghiệm kịp thời.
Đây có phải khởi đầu của đại dịch mới?
Các chuyên gia đều nhất quán rằng hantavirus không phải virus mới đối với con người như SARS-CoV-2 từng là, và khả năng lây lan rộng của nó bị hạn chế đáng kể bởi đặc tính cần tiếp xúc gần gũi mới có thể truyền bệnh. Giáo sư Schaffner kết luận: “Ổ dịch này là lời nhắc nhở rằng thế giới rất nhỏ bé, chúng ta kết nối với nhau mật thiết, và vai trò của WHO trong việc chuẩn bị ứng phó dịch bệnh là vô cùng quan trọng.”Sonnet 4.6