Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận nguồn cung máu toàn cầu đang ngày càng an toàn hơn khi tỷ lệ hiến máu tự nguyện vượt mốc 85%. Dù vậy, hàng triệu bệnh nhân tại các quốc gia thu nhập thấp vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận máu và các chế phẩm máu phục vụ điều trị, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đầu tư và hoàn thiện hệ thống truyền máu.
Nguồn cung máu toàn cầu tiếp tục cải thiện
Theo dữ liệu mới nhất do WHO công bố, lượng máu được thu thập trên toàn thế giới đã tăng gần 19% trong giai đoạn 2013 – 2023. Riêng năm 2023, khoảng 120 triệu đơn vị máu đã được hiến tặng, trong đó hơn 85% đến từ những người hiến máu tình nguyện không nhận thù lao.
Sự gia tăng này cho thấy nhận thức cộng đồng về hiến máu nhân đạo đang ngày càng được nâng cao, góp phần bảo đảm nguồn máu an toàn và bền vững cho hệ thống y tế toàn cầu. Tuy nhiên, WHO cảnh báo rằng nhiều quốc gia vẫn chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu truyền máu, đặc biệt là tại các khu vực có nguồn lực hạn chế.
Hàng triệu bệnh nhân vẫn thiếu cơ hội tiếp cận máu an toàn
Nguồn máu và chế phẩm máu đóng vai trò sống còn đối với nhiều nhóm bệnh nhân như:
- Phụ nữ bị băng huyết sau sinh
- Trẻ em mắc thiếu máu nặng
- Nạn nhân tai nạn, bỏng nặng
- Người cần phẫu thuật khẩn cấp
- Bệnh nhân mắc bệnh hồng cầu hình liềm, tan máu bẩm sinh (thalassemia), máu khó đông
- Người suy giảm miễn dịch hoặc mắc một số loại ung thư
Tuy nhiên, ở nhiều quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp, việc tiếp cận nguồn máu an toàn vẫn là thách thức lớn do thiếu kinh phí, cơ sở hạ tầng yếu kém và mạng lưới hiến máu chưa phát triển.
Tổng Giám đốc WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhấn mạnh rằng không ai nên tử vong chỉ vì không được truyền máu khi cần thiết. Ông kêu gọi các chính phủ tiếp tục đầu tư vào hệ thống máu quốc gia và tăng cường hỗ trợ các chương trình hiến máu tình nguyện.
Chênh lệch lớn giữa các quốc gia giàu và nghèo
Dữ liệu của WHO cho thấy sự bất bình đẳng đáng kể trong phân bổ nguồn máu trên thế giới. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 15% dân số toàn cầu, các quốc gia có thu nhập cao lại thu thập tới 36% tổng lượng máu hiến tặng trên toàn thế giới.
Trong khi đó, nhiều quốc gia nghèo vẫn thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu máu dự trữ do:
- Thiếu nguồn tài chính ổn định
- Hạn chế về cơ sở vật chất
- Khó khăn trong vận chuyển và bảo quản
- Tỷ lệ người tham gia hiến máu thấp
Tỷ lệ hiến máu giữa các quốc gia cũng có sự khác biệt rất lớn, dao động từ 0,4 đến 53 đơn vị máu trên mỗi 1.000 dân. Đáng chú ý, có tới 24 quốc gia ghi nhận dưới 5 đơn vị máu hiến trên mỗi 1.000 dân, mức được xem là rất thấp để đáp ứng nhu cầu cấp cứu và điều trị.
WHO khẳng định hiến máu tự nguyện không nhận thù lao là yếu tố cốt lõi giúp xây dựng nguồn cung máu an toàn và bền vững. Tại các quốc gia có thu nhập cao, người hiến máu tình nguyện chiếm tới 98,4% tổng số người hiến máu.
Ngược lại, tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 63,4% tại các nước thu nhập thấp, khiến việc duy trì nguồn máu ổn định gặp nhiều khó khăn hơn. Các chuyên gia cho rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng và xây dựng văn hóa hiến máu thường xuyên là giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách này.
Nhiều quốc gia vẫn thiếu hành lang pháp lý và cơ chế quản lý
Bên cạnh nguồn máu, WHO cũng bày tỏ lo ngại về chất lượng quản lý hệ thống truyền máu ở nhiều nơi trên thế giới.
Theo báo cáo:
- Gần 1/3 số quốc gia chưa có luật chuyên biệt về an toàn máu và chế phẩm máu.
- Chỉ 64% quốc gia có cơ chế thanh tra định kỳ các cơ sở truyền máu.
- 62% áp dụng hệ thống cấp phép hoạt động.
- Chỉ khoảng 40% có các đơn vị truyền máu được công nhận đạt chuẩn chất lượng.
Những khoảng trống này có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn trong toàn bộ chuỗi cung ứng máu. WHO cho biết nhiều hệ thống truyền máu quốc gia đang gặp khó khăn về nguồn lực tài chính.
Hơn 14% quốc gia được khảo sát cho biết họ không có ngân sách nhà nước riêng dành cho dịch vụ máu, đồng thời cũng không có cơ chế thu hồi chi phí vận hành. Điều này làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì nguồn cung máu ổn định trong dài hạn.
Để khắc phục tình trạng này, WHO khuyến nghị các quốc gia:
- Tăng cường đầu tư cho hệ thống máu quốc gia
- Hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế quản lý
- Mở rộng các chương trình bảo đảm chất lượng
- Nâng cao hiệu quả sử dụng máu trong điều trị
- Phát triển hệ thống giám sát và dữ liệu y tế
- Ngày Quốc tế Người hiến máu 2026 kêu gọi lan tỏa tinh thần nhân ái
WHO công bố báo cáo mới trước thềm Ngày Quốc tế Người hiến máu 14/6.
Năm nay, chiến dịch toàn cầu mang thông điệp:
“One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives”
(Một giọt yêu thương. Hiến máu cứu người).
Thông điệp nhằm tôn vinh những người hiến máu tình nguyện trên toàn thế giới và nhấn mạnh rằng mỗi đơn vị máu hiến tặng đều có thể cứu sống nhiều bệnh nhân, đồng thời góp phần xây dựng hệ thống y tế vững mạnh và công bằng hơn.
Mặc dù nguồn cung máu toàn cầu đã có nhiều cải thiện trong thập kỷ qua, đặc biệt nhờ sự đóng góp ngày càng lớn của người hiến máu tình nguyện, nhưng khoảng cách tiếp cận máu an toàn giữa các quốc gia vẫn còn rất lớn. WHO kêu gọi các chính phủ tăng cường đầu tư, hoàn thiện hệ thống quản lý và thúc đẩy phong trào hiến máu nhân đạo nhằm bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội được tiếp cận dịch vụ truyền máu an toàn khi cần thiết.