Thời gian cần chờ trước khi quan hệ không cần biện pháp bổ sung phụ thuộc vào thời điểm bắt đầu uống trong chu kỳ và loại thuốc.
- Nếu bắt đầu ngày đầu tiên của kỳ kinh (ngày 1): thuốc kết hợp thường có tác dụng tránh thai gần như ngay lập tức.
- Nếu bắt đầu từ ngày 2–5 của chu kỳ hoặc bất kỳ thời điểm nào khác ngoài ngày 1: cần uống đủ 7 ngày liên tục trước khi quan hệ không dùng thêm biện pháp khác.
- Với thuốc chỉ chứa progestin (mini-pill): cần ít nhất 48 giờ (2 ngày) uống liên tục để đạt hiệu quả tránh thai đáng tin cậy.
Trong khoảng thời gian thuốc chưa “ngấm” đủ, bạn vẫn có thể quan hệ nhưng bắt buộc dùng bao cao su hoặc kiêng quan hệ để đảm bảo an toàn.
Thuốc tránh thai hàng ngày là gì và có mấy loại?
Thuốc tránh thai hàng ngày là loại thuốc uống chứa hormone sinh dục nữ (estrogen và/hoặc progestin) nhằm ngăn ngừa rụng trứng, làm đặc chất nhầy cổ tử cung và thay đổi niêm mạc tử cung để tránh thụ thai.
Hiện có hai nhóm chính:
- Thuốc tránh thai kết hợp (COCs): chứa cả estrogen và progestin, là dạng phổ biến nhất.
- Thuốc chỉ chứa progestin (POP/mini-pill): chỉ có progestin, thường dùng cho người không phù hợp với estrogen (ví dụ đang cho con bú, có nguy cơ huyết khối…).
Về đóng gói, thuốc tránh thai hàng ngày thường có vỉ 21 viên hoặc vỉ 28 viên, trong đó vỉ 28 viên gồm 21 viên hoạt chất + 7 viên giả dược (hoặc 24+4 tùy loại).
Đối với thuốc kết hợp (chứa Estrogen và Progesterone)
- Bắt đầu ngày 1 của kỳ kinh: có thể coi là có tác dụng tránh thai ngay, không cần biện pháp bổ sung nếu uống đúng và liên tục.
- Bắt đầu từ ngày 2–5 của chu kỳ (hoặc sau ngày 5): phải uống đủ 7 ngày liên tục, từ ngày thứ 8 mới quan hệ mà không cần thêm biện pháp khác.
- Trong 7 ngày đầu của vỉ thuốc đầu tiên, nếu có quan hệ thì dùng bao cao su mỗi lần.
Đối với thuốc chỉ chứa Progestin (mini-pill)
- Thuốc chỉ chứa progestin cần ít nhất 48 giờ (2 ngày) uống liên tục mỗi ngày để làm đặc chất nhầy cổ tử cung và phát huy tác dụng tránh thai rõ rệt.
- Nếu quan hệ trong 2 ngày đầu kể từ khi bắt đầu uống, cần dùng thêm bao cao su hoặc kiêng quan hệ.
Nếu quan hệ trước khi thuốc kịp phát huy tác dụng thì sao?
Nếu quan hệ trong khoảng thời gian thuốc chưa đủ 7 ngày (với thuốc kết hợp) hoặc chưa đủ 48 giờ (với mini-pill), nguy cơ mang thai vẫn tồn tại, dù không cao như khi không dùng biện pháp nào.
Quan hệ được vài ngày mà mới bắt đầu uống thuốc có ảnh hưởng gì không?
Việc bạn đã quan hệ vài ngày trước khi bắt đầu uống thuốc không làm giảm hiệu quả của thuốc đối với những lần quan hệ sau, miễn là bạn uống đúng và liên tục từ khi bắt đầu. Tuy nhiên, những lần quan hệ trước khi thuốc kịp phát huy tác dụng vẫn có thể dẫn đến mang thai nếu trùng với thời điểm rụng trứng.
Mới uống thuốc vài ngày đã quan hệ thì có nguy cơ mang thai không?
Có, đặc biệt nếu:
- Bạn mới uống dưới 7 ngày (với thuốc kết hợp) hoặc dưới 48 giờ (với mini-pill).
- Thời điểm quan hệ gần với ngày rụng trứng và bạn bắt đầu thuốc muộn trong chu kỳ.
Trong trường hợp này, nếu lo lắng về nguy cơ mang thai, bạn có thể cân nhắc thuốc tránh thai khẩn cấp (trong vòng 72–120 giờ tùy loại) và tiếp tục duy trì thuốc hàng ngày theo hướng dẫn, đồng thời dùng bao cao su trong 7 ngày tiếp theo.
Cách uống thuốc tránh thai hàng ngày đúng chuẩn để đạt hiệu quả tối đa
Để thuốc tránh thai hàng ngày đạt hiệu quả cao nhất (trên 99% khi dùng đúng), bạn cần:
- Uống 1 viên mỗi ngày, vào một khung giờ cố định.
- Bắt đầu đúng thời điểm trong chu kỳ (ưu tiên ngày 1 của kỳ kinh).
- Không tự ý ngưng thuốc giữa vỉ, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
- Khi quên thuốc, xử lý đúng theo quy tắc (xem phần dưới).
Hướng dẫn dùng vỉ 21 viên
- Vỉ đầu tiên: uống viên đầu vào ngày 1 của chu kỳ kinh, mỗi ngày 1 viên, liên tục trong 21 ngày.
- Sau khi hết 21 viên, nghỉ 7 ngày (trong thời gian này thường sẽ có kinh).
- Ngày thứ 8 kể từ khi nghỉ (dù kinh đã hết hay chưa), bắt đầu vỉ mới và lặp lại chu kỳ 21 ngày uống – 7 ngày nghỉ.
- Nếu bắt đầu uống từ ngày 2–5 của chu kỳ: trong 7 ngày đầu của vỉ thuốc, cần dùng thêm bao cao su hoặc kiêng quan hệ.
Hướng dẫn dùng vỉ 28 viên
- Uống mỗi ngày 1 viên, liên tục trong 28 ngày, không nghỉ giữa các vỉ.
- Thông thường, vỉ 28 viên gồm 21 viên hoạt chất + 7 viên giả dược (hoặc 24+4), bạn vẫn uống hết 28 viên rồi chuyển sang vỉ mới ngay.
- Bắt đầu viên đầu tiên vào ngày 1 của chu kỳ kinh; nếu bắt đầu muộn hơn, tuân thủ quy tắc 7 ngày dùng bao cao su như trên.
Những lưu ý không thể bỏ qua khi mới bắt đầu uống thuốc
Khi mới bắt đầu uống thuốc, bạn cần phải tuân thủ theo một số quy tắc dưới đây để đạt được hiệu quả cao nhất đồng thời để giảm thiểu tác dụng phụ cho sức khỏe của bạn:
- Nên dùng bao cao su trong những ngày đầu thuốc chưa ngấm đủ hoặc để phòng bệnh lây qua đường tình dục, vì thuốc tránh thai không bảo vệ khỏi các bệnh này.
- Đây cũng là lúc phù hợp để hai bạn thử những tư thế nhẹ nhàng, thoải mái khi dùng bao cao su, chẳng hạn tham khảo tư thế cắt kéo hoặc các tư thế quan hệ an toàn khác giúp tăng khoái cảm mà vẫn đảm bảo hiệu quả tránh thai.
- Uống đúng một khung giờ cố định mỗi ngày để giữ nồng độ hormone ổn định, đặc biệt quan trọng với thuốc chỉ chứa progestin.
- Nếu gặp các tác dụng phụ như buồn nôn, căng tức ngực, thay đổi kinh nguyệt… kéo dài hoặc nặng, cần trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh loại thuốc hoặc liều.
- Thông báo cho bác sĩ nếu bạn có tiền sử huyết khối, bệnh gan, ung thư vú, hút thuốc lá trên 35 tuổi… vì một số trường hợp không nên dùng thuốc tránh thai kết hợp.
Lỡ quên uống thuốc thì phải xử lý thế nào?
Việc quên thuốc hoặc uống bù sai cách có thể làm giảm hiệu quả tránh thai, do đó cần xử lý đúng và dùng thêm biện pháp bảo vệ trong vài ngày.
Quên 1 viên (thuốc kết hợp)
- Nhớ ra trong vòng 24 giờ so với giờ uống thường lệ: uống ngay viên quên, sau đó tiếp tục viên tiếp theo vào giờ bình thường (có thể uống 2 viên trong cùng một ngày).
- Nếu đã trễ hơn 24 giờ hoặc quên từ 2 viên trở lên: uống ngay viên gần nhất, bỏ qua các viên đã quên, tiếp tục uống 1 viên/ngày và dùng bao cao su trong 7 ngày tiếp theo.
Quên thuốc chỉ chứa progestin (mini-pill)
- Với mini-pill, chỉ cần trễ quá 3 giờ (tùy loại có thể 12–24 giờ) so với giờ uống thường lệ đã được xem là quên.
- Uống ngay viên quên, tiếp tục các viên sau đúng giờ, và dùng bao cao su trong ít nhất 2–7 ngày (tùy hướng dẫn cụ thể của loại thuốc và thời điểm trong chu kỳ).
- Nếu quan hệ không bảo vệ trong khoảng thời gian này, cân nhắc thuốc tránh thai khẩn cấp và hỏi ý kiến bác sĩ.
Thời gian an toàn khi quan hệ với các phương pháp tránh thai khác
Ngoài thuốc uống, còn nhiều phương pháp tránh thai khác với thời gian đạt hiệu quả khác nhau.
Dụng cụ tử cung (IUD) – loại chứa đồng và loại nội tiết
- IUD chứa đồng: có tác dụng tránh thai gần như ngay lập tức sau khi đặt, bất kỳ thời điểm nào trong chu kỳ (nếu loại trừ khả năng mang thai sẵn).
- IUD nội tiết: nếu đặt trong vòng 7 ngày đầu của kỳ kinh thì có tác dụng ngay; nếu đặt vào thời điểm khác, thường khuyến cáo dùng thêm biện pháp bảo vệ (bao cao su) trong 7 ngày đầu.
Que cấy tránh thai
- Que cấy chứa progestin thường có tác dụng ngay nếu cấy trong 7 ngày đầu của kỳ kinh.
- Nếu cấy vào thời điểm khác trong chu kỳ, cần dùng thêm biện pháp bảo vệ trong 7 ngày đầu sau cấy.
Thuốc tiêm tránh thai Depo-Provera
- Mũi tiêm đầu tiên thường được chỉ định trong 5–7 ngày đầu của kỳ kinh để có tác dụng ngay.
- Nếu tiêm vào thời điểm khác, cần dùng thêm biện pháp bảo vệ trong 7 ngày sau tiêm.
Miếng dán tránh thai và vòng âm đạo NuvaRing
- Miếng dán tránh thai: nếu dán trong 5 ngày đầu của kỳ kinh thì có tác dụng ngay; nếu dán muộn hơn, cần dùng bao cao su trong 7 ngày đầu.
- Vòng âm đạo (NuvaRing): tương tự, nếu đặt trong 5 ngày đầu của kỳ kinh thì có tác dụng ngay; nếu đặt muộn hơn thì cần biện pháp bảo vệ trong 7 ngày đầu.
Các phương pháp rào chắn (bao cao su, màng chắn, mũ chụp cổ tử cung)
- Bao cao su: có tác dụng bảo vệ tránh thai và phòng bệnh lây qua đường tình dục ngay lập tức khi sử dụng đúng cách trong mỗi lần quan hệ.
- Màng chắn, mũ chụp cổ tử cung: cần đặt trước khi quan hệ và thường kết hợp với chất diệt tinh trùng; hiệu quả phụ thuộc nhiều vào cách sử dụng và thời điểm đặt.
Sau thủ thuật triệt sản (thắt/tắc ống dẫn trứng)
- Triệt sản nữ (thắt/tắc ống dẫn trứng) thường được coi là có hiệu quả tránh thai ngay sau thủ thuật, nhưng một số trường hợp vẫn được khuyến cáo dùng biện pháp bảo vệ cho đến khi có kết quả kiểm tra hoặc qua một chu kỳ kinh để chắc chắn.
Bài viết này của Báo Sức Khỏe chỉ đề xuất và cung cấp các kiến thức về phương pháp tránh thai. Nếu bạn đang phân tích lựa chọn phương pháp tránh thai phù hợp, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản phụ khoa để được tư vấn dựa trên tiền sử sức khỏe, nhu cầu sinh sản và thói quen sinh hoạt cá nhân.