Khi người thân vừa mất và đã hiến tạng, gia đình phải lo rất nhiều việc cùng lúc, trong đó có một câu hỏi khó nói thành lời: nhà nước hỗ trợ những gì. Quyền lợi của người hiến tạng sau khi chết gồm việc được truy tặng Kỷ niệm chương và khoản hỗ trợ tang lễ, mai táng cho gia đình. Bài viết của Báo sức khoẻ tổng hợp quy định đang áp dụng, mức tiền cụ thể năm 2026 và giấy tờ gia đình cần chuẩn bị để nhận chế độ.
Người hiến tạng sau khi chết được hưởng những quyền lợi gì?
Theo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 (Luật số 75/2006/QH11) và Thông tư 104/2017/TT-BTC của Bộ Tài chính, người hiến tạng sau khi chết và gia đình được hưởng ba nhóm quyền lợi sau:
- Người hiến được truy tặng Kỷ niệm chương vì sức khỏe nhân dân (Điều 25 của Luật).
- Gia đình được ngân sách nhà nước chi trả kinh phí tang lễ, mai táng, tối đa bằng 10 tháng lương cơ sở (Điều 24 của Luật, Điều 3 Thông tư 104/2017/TT-BTC).
- Bệnh viện lấy tạng có trách nhiệm khôi phục thẩm mỹ thi thể và phối hợp với gia đình tổ chức lễ truy điệu (Điều 24 của Luật).
Người hiến xác cũng được hưởng các chế độ này. Thông tin về người hiến được giữ bí mật, trừ khi các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật quy định khác.
Hỗ trợ mai táng phí cho gia đình người hiến tạng
Gia đình người hiến bộ phận cơ thể sau khi chết được hỗ trợ chi phí tang lễ và mai táng, tối đa bằng 10 tháng lương cơ sở. Khoản này lấy từ ngân sách nhà nước và chi qua cơ sở y tế đã lấy tạng hoặc cơ sở tiếp nhận xác.
Số tiền thực nhận phụ thuộc vào mức lương cơ sở tại thời điểm chi trả và việc ai đứng ra tổ chức tang lễ. Hai yếu tố này được giải thích ngay dưới đây.
Mức hỗ trợ mai táng phí năm 2026 là bao nhiêu
Từ ngày 1/7/2026, lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP, nên mức hỗ trợ tối đa là 25.300.000 đồng. Trước đó, khi lương cơ sở còn 2.340.000 đồng, mức tối đa là 23.400.000 đồng.
| Giai đoạn | Lương cơ sở | Mức hỗ trợ tối đa (10 tháng) |
|---|---|---|
| 1/7/2024 – 30/6/2026 | 2.340.000 đồng | 23.400.000 đồng |
| Từ 1/7/2026 | 2.530.000 đồng | 25.300.000 đồng |
Nếu người thân mất sát mốc 1/7/2026, gia đình nên hỏi lại bệnh viện mức lương cơ sở được dùng để tính, tránh hiểu nhầm khi nhận tiền.
Khi gia đình tự lo tang lễ và khi bệnh viện đứng ra tổ chức
Thông tư 104/2017/TT-BTC chia làm hai trường hợp. Nếu thân nhân muốn tự tổ chức tang lễ, mai táng, gia đình nhận khoản hỗ trợ bằng 10 tháng lương cơ sở. Nếu cơ sở y tế hoặc cơ sở tiếp nhận xác đứng ra tổ chức, kinh phí được chi theo thực tế nhưng không quá 10 tháng lương cơ sở.
Với hiến tạng, thi thể thường được trả về sau khi lấy tạng nên phần lớn gia đình tự lo tang lễ theo phong tục. Với hiến xác, cơ sở tiếp nhận giữ xác để phục vụ đào tạo, nghiên cứu và tổ chức mai táng khi không còn sử dụng. Gia đình nên thống nhất với bệnh viện phương án nào ngay từ đầu.
Giấy tờ thân nhân cần chuẩn bị để nhận hỗ trợ
Thông tư chỉ yêu cầu thân nhân xuất trình giấy tờ chứng minh mình là người thân của người đã hiến, nộp tại cơ sở y tế hoặc cơ sở tiếp nhận xác. Trên thực tế, gia đình nên mang theo:
- Căn cước của người đứng ra nhận hỗ trợ.
- Giấy tờ thể hiện quan hệ với người mất như giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn hoặc xác nhận thông tin cư trú.
- Giấy báo tử hoặc trích lục khai tử của người hiến.
- Thẻ đăng ký hiến của người mất, hoặc văn bản đồng ý hiến mà gia đình đã ký với bệnh viện.
Mỗi bệnh viện có thể yêu cầu thêm giấy tờ, vì vậy hãy hỏi bộ phận công tác xã hội hoặc điều phối ghép tạng trước khi đến.
Truy tặng Kỷ niệm chương vì sức khỏe nhân dân
Người đã hiến bộ phận cơ thể sau khi chết hoặc hiến xác được truy tặng Kỷ niệm chương vì sức khỏe nhân dân theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế. Đây là hình thức tôn vinh do luật định, gia đình là người nhận thay.
Việc đề nghị truy tặng thường do cơ sở y tế đã lấy tạng thực hiện. Nếu sau một thời gian chưa thấy thông báo, gia đình có thể liên hệ lại bệnh viện để hỏi tiến độ.
Thi thể người hiến tạng được đối xử thế nào sau khi lấy tạng
Luật buộc cơ sở y tế phải khôi phục thẩm mỹ thi thể sau khi lấy tạng, nên gia đình vẫn có thể khâm liệm và tổ chức tang lễ như bình thường. Đây là điều nhiều người lo nhất khi cân nhắc đồng ý hiến.
Theo Điều 24 của Luật, cơ sở y tế và cơ sở tiếp nhận xác có các trách nhiệm sau:
- Đến nơi có thi thể để lấy bộ phận cơ thể hoặc lấy xác.
- Phối hợp với gia đình tổ chức lễ truy điệu.
- Khôi phục thẩm mỹ thi thể sau khi lấy tạng, hoặc khi không còn nhu cầu sử dụng xác.
- Tổ chức mai táng di hài khi không còn nhu cầu sử dụng (với trường hợp hiến xác).
Việc lấy tạng cần thêm thời gian sau khi người hiến mất. Gia đình nên hỏi trước bệnh viện dự kiến giờ bàn giao thi thể để sắp xếp xe, nhà tang lễ và báo tin cho họ hàng.
Quyền lợi người hiến tạng khi còn sống và sau khi chết khác nhau ra sao
Người hiến khi còn sống được chăm lo sức khỏe lâu dài, còn quyền lợi người hiến tạng sau khi chết tập trung vào tôn vinh và hỗ trợ tang lễ cho gia đình. Bảng dưới đây so sánh theo quy định hiện hành.
| Quyền lợi | Hiến khi còn sống | Hiến sau khi chết |
|---|---|---|
| Chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến | Có | Không áp dụng |
| Khám sức khỏe định kỳ miễn phí | Có | Không áp dụng |
| Thẻ bảo hiểm y tế miễn phí | Có | Không áp dụng |
| Ưu tiên ghép khi có chỉ định | Có | Không áp dụng |
| Kỷ niệm chương vì sức khỏe nhân dân | Được tặng | Được truy tặng |
| Hỗ trợ tang lễ, mai táng | Không | Tối đa 10 tháng lương cơ sở |
Luật sửa đổi có thay đổi quyền lợi của người hiến tạng không
Đến thời điểm này, quyền lợi vẫn áp dụng theo Luật năm 2006 vì luật sửa đổi chưa được thông qua. Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) gồm 7 chương, 39 điều, được Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội ngày 21/10/2026 và thảo luận tại hội trường ngày 2/11/2026.
Một trong bốn nhóm chính sách lớn của dự thảo là bảo đảm quyền lợi người hiến. Hai nội dung dưới đây liên quan trực tiếp đến gia đình người hiến.
Đề xuất ưu tiên ghép tạng cho thân nhân người hiến
Dự thảo đề xuất người từng hiến mô, tạng được ưu tiên nếu sau này có chỉ định ghép, và thân nhân của người đã hiến cũng được ưu tiên khi cần ghép. Luật hiện hành chưa có quyền lợi này cho thân nhân.
Dự thảo cũng quy định việc phân bổ tạng được thực hiện thống nhất trên toàn quốc qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người do Bộ Y tế quản lý.
Những điểm chưa chính thức áp dụng
Theo bản dự thảo chỉnh lý, chỉ người từ đủ 18 tuổi mới được đăng ký hiến, và việc đăng ký chỉ thể hiện mong muốn chứ không có nghĩa tạng sẽ đương nhiên được lấy khi người đó qua đời. Dự thảo cũng bổ sung trường hợp lấy tạng từ người đã được xác định là chết tuần hoàn.
Các nội dung này có thể còn thay đổi trước khi Quốc hội biểu quyết. Gia đình đang làm thủ tục lúc này vẫn nhận chế độ theo Luật năm 2006 và Thông tư 104/2017/TT-BTC.
Câu hỏi thường gặp
Đây là những thắc mắc gia đình người hiến hay hỏi nhất khi làm thủ tục.
Gia đình người hiến tạng có được nhận tiền không
Không có khoản tiền nào trả cho việc hiến tạng, vì pháp luật cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Khoản gia đình nhận được là hỗ trợ tang lễ, mai táng, tối đa 25.300.000 đồng tính theo lương cơ sở từ 1/7/2026. Nếu có ai đề nghị trả tiền để lấy tạng, đó là hành vi trái luật.
Chưa đăng ký hiến nhưng gia đình đồng ý hiến thì có được hỗ trợ không
Người chưa có thẻ đăng ký vẫn có thể hiến tạng sau khi chết nếu có văn bản đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ, vợ hoặc chồng, hoặc đại diện các con đã thành niên. Thông tư 104/2017/TT-BTC quy định chế độ cho người hiến bộ phận cơ thể sau khi chết mà không tách riêng trường hợp có thẻ hay không. Gia đình nên xác nhận lại với bệnh viện khi ký văn bản đồng ý.
Thân nhân người hiến tạng có được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí không
Theo luật hiện hành thì không. Thẻ bảo hiểm y tế miễn phí chỉ dành cho người đã hiến bộ phận cơ thể khi còn sống. Dự thảo luật sửa đổi đang đề xuất ưu tiên ghép tạng cho thân nhân, nhưng nội dung này chưa được thông qua.
Đã nhận hỗ trợ từ bệnh viện thì có được nhận trợ cấp mai táng của bảo hiểm xã hội không
Hai khoản này khác nguồn và khác căn cứ. Trợ cấp mai táng của bảo hiểm xã hội dành cho người tham gia hoặc đang hưởng chế độ bảo hiểm xã hội, còn hỗ trợ theo Thông tư 104/2017/TT-BTC lấy từ ngân sách cho người hiến. Văn bản về hiến tạng không có quy định loại trừ, nhưng gia đình nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi giải quyết hồ sơ để chắc chắn.
Quyền lợi của người hiến tạng sau khi chết hiện gồm Kỷ niệm chương vì sức khỏe nhân dân, khoản hỗ trợ tang lễ tối đa 25,3 triệu đồng và trách nhiệm của bệnh viện với thi thể người hiến. Nếu gia đình bạn đang làm thủ tục, hãy chuẩn bị sẵn giấy tờ chứng minh quan hệ và thống nhất với bệnh viện ai sẽ lo tang lễ ngay từ đầu, để nhận đúng và đủ chế độ.