Hàng chục nghìn người bệnh suy thận, suy gan, suy tim giai đoạn cuối ở Việt Nam đang chờ ghép, và không ít người không chờ được đến lượt. Hiến tạng là cách để họ có thêm cơ hội sống, nhưng nhiều người muốn đăng ký vẫn còn băn khoăn: hiến được gì, có ảnh hưởng sức khỏe không, đăng ký ở đâu. Báo sức khoẻ sẽ tổng hợp câu trả lời cho từng thắc mắc theo quy định đang áp dụng, kèm những thay đổi trong dự thảo luật mới.
Hiến tạng là gì?
Hiến tạng là việc một người tự nguyện cho đi mô hoặc bộ phận cơ thể của mình để ghép cho người bệnh khác, khi còn sống hoặc sau khi qua đời. Ở Việt Nam, việc này được quy định trong Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 (Luật số 75/2006/QH11). Luật cấm mọi hình thức mua bán, nên người hiến không nhận tiền từ người được ghép.
Với người suy tạng giai đoạn cuối, ghép tạng thường là lựa chọn điều trị cuối cùng. Việt Nam hiện ghép hơn 1.000 ca mỗi năm, nhiều nhất Đông Nam Á, nhưng nguồn tạng chủ yếu vẫn đến từ người hiến còn sống. Theo tờ trình của Chính phủ, tính đến tháng 3/2026 cả nước đã ghép 11.187 ca, trong đó 10.225 ca dùng tạng từ người hiến sống.
Số người chết não hiến tạng đang tăng: 6 tháng đầu năm 2026 có 37 trường hợp, gần bằng cả năm 2024, và đến đầu tháng 8 đã lên 46 trường hợp. Con số này vẫn rất nhỏ so với danh sách chờ, trong khi một người chết não hiến tạng có thể cứu sống tới 8 người bệnh.
Có hai hình thức hiến, khác nhau cả về điều kiện lẫn những bộ phận có thể cho đi.
Hiến tạng khi còn sống
Người khỏe mạnh có thể hiến một quả thận hoặc một phần gan. Cơ thể vẫn hoạt động bình thường với một thận còn lại, còn gan có khả năng tự tái tạo sau khi cắt một phần. Trước khi hiến, người cho phải qua nhiều vòng khám, xét nghiệm và tư vấn để chắc chắn việc hiến không gây hại lâu dài.
Hiến sau khi qua đời hoặc chết não
Chết não là tình trạng toàn bộ chức năng của não mất hẳn và không thể phục hồi, trong khi tim vẫn đập và cơ thể được duy trì bằng máy thở. Lúc này tim, gan, thận, phổi vẫn được nuôi máu nên còn dùng được để ghép. Với người tử vong do tim ngừng đập, hiện chủ yếu chỉ hiến được mô như giác mạc, da, xương.
Những bộ phận cơ thể có thể hiến
Khi đăng ký, bạn được tự chọn bộ phận hoặc mô muốn hiến. Bác sĩ chỉ lấy những gì người hiến đã đồng ý và còn đủ chức năng để ghép.
| Bộ phận | Hiến khi còn sống | Hiến sau chết não | Số người nhận |
|---|---|---|---|
| Thận | Một quả | Cả hai quả | Tối đa 2 người |
| Gan | Một phần gan | Toàn bộ gan | 1 người, có trường hợp chia cho 2 người |
| Tim | Không | Có | 1 người |
| Phổi | Rất hiếm, chỉ trong trường hợp đặc biệt | Cả hai lá phổi | 1–2 người |
| Tụy, ruột | Không | Có | 1 người mỗi tạng |
| Giác mạc | Không | Có, kể cả khi tim đã ngừng đập | 2 người |
Người qua đời còn có thể hiến các mô như da, xương, gân, van tim, mạch máu. Nếu bạn chỉ muốn cho đi một phần nhỏ như giác mạc hay da, hiến mô có thủ tục và điều kiện riêng mà bạn nên biết trước.
Với người còn sống, hiến thận là hình thức phổ biến nhất. Điều kiện sức khỏe cho một ca hiến thận khá chặt, vì người hiến sẽ sống phần đời còn lại với một quả thận.
Ai đủ điều kiện hiến tạng?
Theo luật hiện hành, người đăng ký hiến tạng phải từ đủ 18 tuổi và có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Việc hiến phải hoàn toàn tự nguyện, vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy hoặc nghiên cứu khoa học, không vì lợi nhuận. Thông tin về người hiến và người nhận được giữ bí mật, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
Khi đăng ký hiến sau khi qua đời, bạn không cần làm xét nghiệm hay khám sức khỏe gì. Bệnh nền hay tuổi cao chưa phải lý do để tự loại mình, vì tạng nào dùng được sẽ do bác sĩ đánh giá vào thời điểm hiến.
Tuổi tác không phải rào cản tuyệt đối: người già vẫn có thể hiến tạng hoặc giác mạc nếu bộ phận đó còn tốt. Tương tự, người bị ung thư có hiến tạng được không còn tùy loại ung thư và tình trạng bệnh.
Riêng với hiến khi còn sống, bác sĩ đánh giá kỹ chức năng tạng, nhóm máu, mức độ hòa hợp miễn dịch với người nhận và tâm lý người hiến. Người có bệnh thận, đái tháo đường, tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc mắc bệnh truyền nhiễm thường không đủ điều kiện hiến thận.
Cách đăng ký hiến tạng
Việc đăng ký hiến tạng sau khi qua đời hoàn toàn miễn phí, chỉ cần căn cước công dân và một ảnh thẻ. Đăng ký có hiệu lực từ khi bạn được cấp thẻ đăng ký hiến. Hiện có ba cách làm.
Đăng ký trực tiếp tại Hà Nội và TP.HCM
Ở Hà Nội, bạn đến Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, phòng 230, nhà C2, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (40 Tràng Thi), trong giờ hành chính từ thứ Hai đến thứ Sáu. Mang theo căn cước công dân và một ảnh thẻ cỡ bất kỳ; nếu không có ảnh, trung tâm chụp miễn phí tại chỗ.
Ở TP.HCM, nơi tiếp nhận là Đơn vị điều phối ghép các bộ phận cơ thể người của Bệnh viện Chợ Rẫy, 201B Nguyễn Chí Thanh. Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An, Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp (Hải Phòng) và Hội Chữ thập đỏ một số tỉnh cũng nhận hồ sơ. Bạn nên gọi trước để hỏi giờ tiếp nhận, tránh đi một chuyến không làm được.
Gửi đơn qua đường bưu điện
Cách này hợp với người ở xa hoặc không tiện đến bệnh viện:
- Tải mẫu đơn đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết, chết não trên cổng thông tin của Trung tâm Điều phối, in ra và điền đủ thông tin, đánh dấu những bộ phận bạn đồng ý hiến.
- Ghi rõ địa chỉ nhận thẻ và mong muốn về thi thể sau khi hiến: hỏa táng, gửi tro cốt hay đưa về gia đình.
- Gửi đơn kèm một ảnh thẻ và bản photo căn cước công dân (không cần công chứng) về phòng 230, nhà C2, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, 40 Tràng Thi, Hà Nội.
Thẻ thường về sau khoảng 2–4 tuần. Quá thời gian này mà chưa nhận được, bạn nên liên hệ lại nơi đã gửi hồ sơ để kiểm tra.
Đăng ký trực tuyến
Trước đây, bạn có thể điền thông tin ngay trên cổng thông tin điện tử của Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người. Từ chiều 30/10/2026, website tạm dừng nhận đăng ký mới để rà soát và sẽ mở lại sau, nên trong thời gian này bạn nên đăng ký trực tiếp hoặc qua bưu điện.
Một điều nhiều người chưa biết: đăng ký chỉ là bày tỏ nguyện vọng. Khi việc hiến thực sự diễn ra, bệnh viện vẫn trao đổi và cần gia đình ký xác nhận, nên đăng ký xong bạn hãy nói chuyện với người thân.
Từ lúc đăng ký đến khi hiến diễn ra thế nào
Quy trình khác nhau giữa người hiến còn sống và người hiến sau khi chết não. Với người hiến còn sống, các bước thường gồm:
- Tư vấn về quyền lợi, rủi ro, quy định pháp lý và tư vấn tâm lý.
- Khám lâm sàng, xét nghiệm máu, nước tiểu, chức năng gan thận, bệnh truyền nhiễm và chẩn đoán hình ảnh.
- Kiểm tra mức độ phù hợp với người nhận qua nhóm máu và xét nghiệm miễn dịch.
- Ký văn bản tự nguyện đồng ý hiến.
- Phẫu thuật lấy tạng tại cơ sở đủ điều kiện, sau đó theo dõi và chăm sóc phục hồi.
Với người đã đăng ký hiến sau khi qua đời, mọi thứ chỉ bắt đầu khi người đó được xác định chết não. Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, kết luận này cần hội đồng chuyên môn độc lập thống nhất qua 3 lần kiểm tra, mỗi lần cách nhau 6 giờ, và các ca chấn thương sọ não đều được chụp mạch não để chắc chắn không còn máu lên não. Bác sĩ hồi sức không được tham gia hội đồng này, và hội đồng phải có thành viên thuộc lĩnh vực pháp y.
Sau đó, bệnh viện trao đổi với gia đình, người thân ký xác nhận rồi ca lấy tạng mới được tiến hành. Việc lấy tạng phải làm trong vài giờ vì tạng sẽ hỏng nếu không còn được nuôi máu. Thi thể được trả về gia đình hoặc xử lý theo di nguyện đã ghi trong đơn.
Quyền lợi của người hiến
Luật năm 2006 dành cho người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống các quyền lợi sau:
- Được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến và được khám sức khỏe định kỳ miễn phí.
- Được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí.
- Được ưu tiên ghép nếu sau này có chỉ định ghép.
- Được tặng Kỷ niệm chương Vì sức khỏe nhân dân.
Người hiến không mất chi phí cho việc đăng ký hay hiến. Tùy bộ phận đã hiến, người hiến thường cần khoảng 2–6 tháng để hồi phục hoàn toàn. Nếu bạn đang cân nhắc hiến thận, hãy hỏi kỹ bác sĩ về thời gian hồi phục sau khi hiến thận để sắp xếp công việc và sinh hoạt.
Luật sửa đổi năm 2026 thay đổi gì với người muốn hiến
Quốc hội đang xem xét dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), thảo luận tại hội trường ngày 2/11/2026 và dự kiến biểu quyết ngày 21/11. Nếu được thông qua, luật mới có hiệu lực từ 1/1/2028, nên hiện tại mọi thủ tục vẫn theo luật năm 2006.
Bản dự thảo chỉnh lý ngày 1/11/2026 có các điểm chính:
- Chỉ người từ đủ 18 tuổi được đăng ký, thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến; đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký đã được rút lại.
- Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh, chị, em ruột nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp.
- Bổ sung hình thức đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký trực tuyến, quản lý qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về mô, bộ phận cơ thể người, phải hoàn thành trước ngày 31/12/2028.
- Bổ sung khái niệm chết tuần hoàn, tức tuần hoàn và hô hấp mất hoàn toàn, không thể phục hồi, để mở thêm nguồn tạng hiến sau khi chết.
- Không lấy bộ phận cơ thể ở người sống khi người đó từ chối hiến, vào bất cứ thời điểm nào.
- Người chưa đăng ký và chưa có văn bản đồng ý trước khi chết não hoặc chết tuần hoàn thì phải có văn bản đồng ý của người đại diện mới được lấy mô, tạng.
- Tiếp tục cấm mua bán mô không tái sinh và bộ phận cơ thể người.
Các nội dung này vẫn có thể thay đổi cho đến khi luật được thông qua chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Đây là những câu hỏi người đến tìm hiểu về hiến tạng hay đặt ra nhất trước khi quyết định.
Hiến khi còn sống có ảnh hưởng sức khỏe lâu dài không?
Thường là không, nếu người hiến đã được đánh giá đầy đủ trước phẫu thuật. Người hiến một quả thận hoặc một phần gan vẫn sinh hoạt, làm việc như trước; rủi ro chủ yếu nằm ở cuộc mổ như chảy máu, nhiễm trùng hoặc phản ứng với thuốc mê. Sau khi hiến, bạn nên tái khám đúng hẹn để theo dõi chức năng tạng còn lại.
Gia đình không đồng ý thì có hiến tạng được không?
Về luật, người đã có thẻ đăng ký hiến sau khi chết thì đủ căn cứ để lấy tạng. Trên thực tế, bệnh viện vẫn phải trao đổi và xin gia đình ký xác nhận; theo Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, chỉ cần một thành viên trong gia đình phản đối là ca hiến không thể thực hiện. Vì vậy, việc nên làm ngay sau khi đăng ký là nói rõ nguyện vọng với người thân.
Có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký không?
Có. Bạn gửi đơn đề nghị thay đổi bộ phận muốn hiến hoặc hủy đăng ký đến cơ sở y tế hay nơi đã tiếp nhận hồ sơ của mình.
Hiến tạng có mất phí hay được nhận tiền không?
Đăng ký và hiến đều không mất phí. Pháp luật cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người, nên người hiến cũng không được nhận tiền; quyền lợi chỉ gồm các chế độ chăm sóc sức khỏe theo luật.
Đăng ký rồi có bị lấy tạng khi chưa qua đời không?
Không. Tạng chỉ được lấy khi người đăng ký đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não qua nhiều lần kiểm tra. Việc đăng ký cũng không làm thay đổi cách bác sĩ cấp cứu, điều trị cho bạn.
Nếu bạn đã nghĩ đến chuyện hiến tạng, hãy bắt đầu bằng việc kể với gia đình rồi mới nộp đơn, vì tấm thẻ đăng ký vẫn cần người thân đồng thuận mới thành hiện thực. Còn nếu bạn đang cân nhắc hiến thận cho người thân, hãy đặt lịch khám để bác sĩ đánh giá sức khỏe trước khi quyết định.