Nhiều ông bà muốn để lại một phần cơ thể giúp người khác nhưng lại ngại mình đã quá tuổi, còn con cháu thì chưa biết nên ủng hộ hay can ngăn. Câu hỏi người già có hiến tạng được không có câu trả lời khá rõ ràng, cả về luật lẫn y khoa. Bài viết của Báo sức khoẻ giải thích quy định về tuổi, những bộ phận người lớn tuổi thường hiến được, cách đăng ký và những điều gia đình nên bàn trước.
Người già có hiến tạng được không?
Được. Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 chỉ yêu cầu người hiến từ đủ 18 tuổi và có đủ năng lực hành vi dân sự, không đặt mức tuổi tối đa. Một người 70 hay 85 tuổi vẫn có quyền đăng ký như người trẻ.
Tuổi chỉ ảnh hưởng tới chuyện tạng có dùng được hay không. Cơ quan nào được lấy sẽ do bác sĩ quyết định ở thời điểm hiến, dựa trên chức năng thực tế của từng cơ quan và bệnh nền của người hiến.
Các tổ chức ghép tạng ở nước ngoài cũng nhìn nhận như vậy. Giám đốc y tế của UNOS, mạng lưới phân phối tạng của Mỹ, từng nói không ai quá già hay quá trẻ để hiến tạng, và một cụ ông 95 tuổi ở Mỹ đã hiến gan sau khi qua đời, người nhận hồi phục tốt sau ca ghép.
Với những ai đang băn khoăn người cao tuổi có hiến tạng được không, lời khuyên là cứ đăng ký nếu có nguyện vọng.
Người cao tuổi hiến tạng khi còn sống và sau khi qua đời khác nhau thế nào
Hai hình thức này khác nhau nhiều nhất ở tiêu chuẩn sức khỏe. Hiến khi còn sống đòi hỏi người hiến đủ khỏe để trải qua phẫu thuật và sống lâu dài với phần cơ thể còn lại, nên tuổi được xét kỹ hơn nhiều so với hiến sau khi mất.
Người lớn tuổi hiến thận khi còn sống
Người lớn tuổi vẫn có thể hiến thận khi còn sống, nhưng phải qua đánh giá rất kỹ. Bác sĩ xem xét chức năng thận, huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường, cân nặng, lượng albumin trong nước tiểu và cả tâm lý người hiến.
Theo khuyến cáo của KDIGO, người có mức lọc cầu thận dưới 60 mL/phút/1,73 m² không nên hiến thận, còn mức 60–89 thì cân nhắc riêng theo tuổi và toàn bộ nguy cơ. Theo WHO, thận đạt chức năng cao nhất ở tuổi 20–30 và suy giảm dần sau 40, nên người ngoài 60 tuổi dễ chạm ngưỡng này hơn người trẻ.
Một phần gan cũng có thể hiến khi còn sống. Năm 2025, Bệnh viện Nhi Los Angeles (Mỹ) công bố ca ghép gan thành công cho một em bé, phần gan được lấy từ người hiến 67 tuổi.
Người cao tuổi hiến tạng sau khi chết não
Đây là hình thức phù hợp với phần lớn người cao tuổi. Luật Việt Nam hiện chỉ cho phép lấy tạng sau khi người hiến được xác định chết não, tức não đã ngừng hoạt động hoàn toàn, không hồi phục, dù tim vẫn đập nhờ máy hỗ trợ.
Lúc đó, bác sĩ đánh giá riêng từng cơ quan: chức năng, bệnh nền, mức tổn thương và thời gian cơ quan bị thiếu máu. Có người không hiến được thận nhưng vẫn hiến được gan hoặc giác mạc.
Một nghiên cứu tại vùng Tuscany (Italy) trên 809 người hiến từ 80 tuổi trở lên, giai đoạn 2018–2024, ghi nhận tỷ lệ người hiến được sử dụng tăng từ 81,5% lên 91,7%. Phần lớn là gan và thận.
Người già có thể hiến những bộ phận nào
Mỗi cơ quan già đi với tốc độ khác nhau, nên cùng một người hiến có thể dùng được bộ phận này mà không dùng được bộ phận kia. Một tổng quan khoa học năm 2018 ghi nhận tạng từ người lớn tuổi cho kết quả ghép kém hơn ở mọi cơ quan, nhưng mức tuổi bắt đầu ảnh hưởng thì khác nhau giữa từng loại.
Giác mạc và mô
Giác mạc là bộ phận ít chịu ảnh hưởng của tuổi nhất. Nghiên cứu Cornea Donor Study cho thấy giác mạc từ người hiến 66–75 tuổi vẫn hoạt động sau 5 năm với tỷ lệ tương đương nhóm dưới 66 tuổi, miễn là mô đạt chuẩn trước khi ghép.
Người cao tuổi muốn hiến giác mạc hoặc mô có thể liên hệ thẳng các ngân hàng mô trong nước, chẳng hạn Ngân hàng Giác mạc của Bệnh viện Mắt Trung ương. Gia đình người hiến giác mạc được ưu tiên khám, chữa mắt và ưu tiên ghép giác mạc nếu sau này cần.
Thận và gan
Thận và gan là hai tạng được dùng nhiều nhất từ người hiến lớn tuổi. Thận của người già thường có dự trữ chức năng thấp hơn và nguy cơ chậm hồi phục sau ghép cao hơn, nhưng nếu được chọn đúng, người nhận vẫn được lợi rõ rệt.
Ở nhiều nước, tạng từ người hiến lớn tuổi hay được dành cho người nhận cũng lớn tuổi. Gan cũng có thể lấy từ người hiến rất cao tuổi, như trường hợp cụ ông 95 tuổi nói ở trên, dù nguy cơ thất bại ghép tăng dần khi tuổi người hiến từ 45 trở lên.
Tim, phổi và tụy
Ba cơ quan này nhạy với tuổi hơn. Theo tổng quan năm 2018 nói trên, tim và tụy bắt đầu cho kết quả kém hơn khi người hiến khoảng trên 40 tuổi, còn phổi ảnh hưởng rõ khi người hiến trên 65 tuổi.
Vì vậy tim, phổi và tụy của người cao tuổi ít khi được dùng để ghép. Dù vậy, bác sĩ vẫn quyết định theo từng trường hợp.
Điều gì quyết định tạng của người lớn tuổi có dùng được hay không
Chất lượng thực tế của từng cơ quan là yếu tố quyết định, tuổi chỉ là một phần trong đó. Khi xét hiến tạng ở người cao tuổi, ê-kíp thường cân nhắc:
- Chức năng của cơ quan tại thời điểm hiến, qua xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh.
- Bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, béo phì.
- Mức tổn thương của cơ quan và thời gian cơ quan bị thiếu máu trước khi lấy.
- Mức độ phù hợp giữa người hiến và người nhận.
Ung thư là bệnh nhiều gia đình lo nhất. Chuyện người bị ung thư có hiến tạng được không còn tùy loại ung thư và tình trạng bệnh, nên không thể trả lời chung một câu.
Người cao tuổi không nên tự gạch tên mình chỉ vì đang uống thuốc huyết áp hay thuốc tiểu đường. Hãy khai đủ bệnh sử khi đăng ký, còn việc chọn tạng nào để bác sĩ quyết định.
Thủ tục đăng ký hiến tạng cho người cao tuổi
Người cao tuổi đăng ký giống mọi người trưởng thành khác, hồ sơ chủ yếu là đơn và giấy tờ tùy thân. Các điều kiện hiến tạng chung như tự nguyện, không vì mục đích thương mại vẫn áp dụng như với người trẻ.
Nơi đăng ký tại Hà Nội và TP.HCM
Bạn có thể đến trực tiếp một trong các địa chỉ sau, trong giờ hành chính từ thứ Hai đến thứ Sáu:
- Hà Nội: Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, phòng 230, nhà C2, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (40 Tràng Thi). Tổng đài: 1900 633 408.
- TP.HCM: Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người, Bệnh viện Chợ Rẫy (201B Nguyễn Chí Thanh).
- Các cơ sở y tế có chức năng lấy, ghép tạng: nhận đơn rồi chuyển thông tin về Trung tâm Điều phối quốc gia.
Ông bà ở xa có thể gửi hồ sơ qua bưu điện. Trang đăng ký trực tuyến của Trung tâm Điều phối quốc gia gần đây đã tạm dừng để rà soát, sau phản ánh có người dùng thông tin căn cước của người khác để đăng ký, nên hãy gọi tổng đài hỏi trước nếu muốn làm online.
Giấy tờ cần chuẩn bị
- Đơn đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết, chết não theo mẫu của Bộ Y tế.
- Một ảnh thẻ, cỡ nào cũng được. Nếu đến Trung tâm mà chưa có ảnh, nhân viên có thể chụp giúp.
- Bản photo căn cước công dân hoặc hộ chiếu, không cần công chứng.
Khi hồ sơ hợp lệ, Trung tâm cấp thẻ đăng ký hiến tặng và gửi qua bưu điện. Ông bà nên để thẻ cùng giấy tờ tùy thân và cho con cháu biết chỗ cất.
Vì sao nên nói trước với gia đình
Pháp luật không bắt buộc người thân ký vào đơn, nhưng khi người hiến qua đời, gia đình là người trực tiếp làm việc với bệnh viện. Nhiều ca hiến không thực hiện được vì thân nhân từ chối do tâm lý hoặc tín ngưỡng.
Khi ý nguyện đã được nói rõ, mọi việc dễ hơn nhiều. Cụ ông 95 tuổi ở Mỹ nhắc ở trên không hề đăng ký chính thức, nhưng vẫn hiến được gan vì đã dặn gia đình từ trước. Cách chắc chắn nhất là làm cả hai: đăng ký và nói chuyện thẳng thắn với con cháu.
Quy định về độ tuổi hiến tạng ở Việt Nam hiện nay
Luật năm 2006 vẫn đang có hiệu lực: đủ 18 tuổi, đủ năng lực hành vi dân sự là được đăng ký, không có tuổi tối đa. Theo Bộ Y tế, tính đến tháng 5/2026 cả nước có hơn 175.000 người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết, chết não.
Luật sửa đổi đang được Quốc hội khóa XVI thảo luận tại Kỳ họp thứ Hai (phiên ngày 2/11/2026) và chưa được thông qua. Dự thảo giữ mức đủ 18 tuổi để đăng ký, nâng tuổi hiến khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình lên đủ 25 tuổi, đồng thời bổ sung việc lấy tạng sau khi chết tuần hoàn bên cạnh chết não.
Các nội dung đã công bố không đặt giới hạn tuổi trên. Nếu quy định về chết tuần hoàn được thông qua, những người không qua đời trong tình trạng chết não cũng sẽ có thêm cơ hội hiến tạng.
Với câu hỏi người già có hiến tạng được không, điều cần nhớ là tuổi không chặn quyền đăng ký. Nếu ông bà có nguyện vọng, hãy làm hồ sơ khi còn minh mẫn, nói rõ với con cháu và khai đủ bệnh sử; phần đánh giá tạng nào dùng được hãy để bác sĩ quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Bốn câu hỏi sau là những điều con cháu và chính người cao tuổi hay thắc mắc nhất khi tìm hiểu chuyện hiến tạng.
Người 80 tuổi có đăng ký hiến tạng được không?
Được. Luật không giới hạn tuổi tối đa, và tạng từ người hiến trên 80 tuổi, nhất là gan và thận, đã được ghép ở nhiều nước sau khi đánh giá kỹ. Ở tuổi này, hiến sau khi qua đời phù hợp hơn hiến khi còn sống.
Người già bị tiểu đường, cao huyết áp có hiến tạng được không?
Vẫn đăng ký được. Khi hiến sau khi qua đời, bác sĩ đánh giá từng cơ quan, nên bệnh nền có thể loại một cơ quan nhưng chưa chắc loại tất cả. Riêng hiến thận khi còn sống, tiểu đường và tăng huyết áp được xét rất kỹ và có thể khiến người cao tuổi không đủ điều kiện.
Hiến tạng có ảnh hưởng đến việc tổ chức tang lễ không?
Gia đình vẫn tổ chức tang lễ bình thường. Việc hiến không làm thay đổi cách chăm sóc người bệnh trước khi qua đời, và thi thể được xử lý cẩn thận, tôn trọng. Thân nhân người hiến tạng sau khi chết não còn được hỗ trợ tổ chức tang lễ, mai táng theo quy định.
Đã đăng ký hiến tạng rồi có rút lại được không?
Được. Người đăng ký có thể thay đổi hoặc hủy đơn, cơ sở y tế nhận yêu cầu phải báo cho Trung tâm Điều phối quốc gia trong hai ngày làm việc. Nếu đổi ý, hãy báo cho cả gia đình để tránh hiểu nhầm về sau.