Không ít người khi biết mình mắc ung thư lại nghĩ đến chuyện để lại một phần cơ thể giúp người khác, rồi băn khoăn người bị ung thư có hiến tạng được không. Câu trả lời là có thể, nhưng không phải lúc nào và không phải bộ phận nào cũng hiến được. Cùng Báo sức khoẻ tìm hiểu chi tiết trong bài viết này.
Người bị ung thư có hiến tạng được không?
Có, trong một số trường hợp. Người đang mắc ung thư, nhất là khi bệnh đã di căn, thường không được hiến các tạng như thận, gan, tim, phổi. Người đã điều trị khỏi, hoặc mắc loại ung thư có nguy cơ lây rất thấp, vẫn có thể được xem xét.
Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, tiền sử ung thư không tự động loại một người khỏi việc hiến tạng, và ung thư rất hiếm khi truyền từ người hiến sang người nhận. Quyết định cuối cùng thuộc về đội ngũ ghép tạng, sau khi họ cân nhắc nguy cơ cho cả người hiến lẫn người nhận. Vì vậy bạn đừng tự loại mình trước khi hỏi bác sĩ.
Tình trạng bệnh ở thời điểm hiến là yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất. Hai nhóm dưới đây được đánh giá rất khác nhau.
Khi ung thư đang tiến triển hoặc đang điều trị
Ở giai đoạn này, việc hiến nội tạng gần như không được chấp nhận. Tế bào ung thư có thể đã có trong máu hoặc trong chính cơ quan định hiến mà xét nghiệm chưa phát hiện được. Với người muốn hiến khi còn sống, cơ thể đang phải chịu điều trị cũng không nên mất thêm một quả thận hay một phần gan.
Ngoại lệ là một số khối u rất nhỏ, khu trú, chỉ cần theo dõi, ví dụ ung thư da tế bào đáy đã cắt bỏ hoàn toàn. Những ca này được trung tâm ghép xem xét riêng.
Khi đã điều trị khỏi và theo dõi ổn định nhiều năm
Người từng mắc ung thư, đã điều trị xong và tái khám không thấy bệnh quay lại, có cơ hội hiến tạng cao hơn hẳn. Không có một con số chung về thời gian phải chờ, vì nó tùy loại ung thư và nguy cơ tái phát của từng người.
Thực tế cho thấy nhóm người hiến này không hiếm. Theo NHS Blood and Transplant, trong 5 năm có 272 người hiến tạng ở Anh từng mắc ung thư, và nhờ họ mà 675 người được ghép tạng.
Vì sao tiền sử ung thư khiến việc hiến tạng phải xét kỹ hơn?
Lý do chính là tế bào ung thư có thể đi theo tạng ghép sang người nhận. Sau ghép, người nhận phải dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài để cơ thể không thải tạng, nên hệ miễn dịch khó tiêu diệt những tế bào ác tính lọt vào.
Ung thư lây qua tạng ghép là biến cố hiếm, nhưng khi xảy ra thì thường nặng. Các tổng quan y văn ghi nhận u hắc tố (melanoma), lymphoma và ung thư thận là những loại được báo cáo lây qua tạng ghép nhiều hơn cả.
Vì thế, với người từng mắc ung thư hiến tạng, bác sĩ cần xem kết quả giải phẫu bệnh, giai đoạn, mức xâm lấn, cách đã điều trị và tình trạng hiện tại. Thiếu hồ sơ thì rất khó đánh giá, nên bạn nên giữ lại đầy đủ giấy tờ của cả quá trình điều trị.
Loại ung thư nào ít cản trở, loại nào thường bị loại trừ
Mức nguy cơ khác nhau khá nhiều giữa các loại ung thư. Bảng dưới đây tổng hợp xu hướng chung trong các hướng dẫn quốc tế và chỉ để tham khảo, vì mỗi trung tâm ghép có tiêu chí riêng.
| Nhóm | Ví dụ | Khả năng hiến nội tạng |
|---|---|---|
| Nguy cơ lây thấp | Ung thư da tế bào đáy, tế bào vảy đã cắt bỏ hoàn toàn; ung thư tuyến giáp biệt hóa kích thước nhỏ; u não nguyên phát chưa lan ra ngoài | Thường vẫn được xem xét |
| Cân nhắc từng ca | Ung thư tuyến tiền liệt độ ác tính thấp; ung thư thận rất nhỏ, độ ác tính thấp; khối u đặc đã điều trị khỏi nhiều năm | Tùy kết quả đánh giá và thời gian không tái phát |
| Nguy cơ cao | U hắc tố (melanoma); ung thư máu như bệnh bạch cầu, lymphoma; ung thư phổi; ung thư đã di căn hoặc đang điều trị | Thường không được hiến |
Cách xếp nhóm này áp dụng cho nội tạng. Với giác mạc, danh sách loại trừ ngắn hơn nhiều, phần sau sẽ nói rõ.
Bệnh nhân ung thư hiến tạng khi còn sống và sau khi qua đời khác nhau ra sao
Tiêu chuẩn cho người hiến sống chặt hơn, vì bác sĩ phải lo cho sức khỏe của chính người hiến trong nhiều năm sau. Khi bệnh nhân ung thư hiến tạng sau khi qua đời, câu hỏi chủ yếu chỉ còn là an toàn cho người nhận, nên tiêu chuẩn đôi khi linh hoạt hơn.
| Tiêu chí | Hiến khi còn sống | Hiến sau khi qua đời |
|---|---|---|
| Bộ phận thường hiến | Một quả thận hoặc một phần gan | Thận, gan, tim, phổi, giác mạc, mô |
| Điều bác sĩ cân nhắc nhiều nhất | Sức khỏe lâu dài của người hiến và nguy cơ lây cho người nhận | Nguy cơ lây ung thư cho người nhận |
| Với người từng mắc ung thư | Hội chẩn với bác sĩ ung bướu, đánh giá nguy cơ tái phát lâu dài | So sánh lợi ích của ca ghép với nguy cơ nếu người nhận tiếp tục chờ tạng |
Với người hiến thận sống, bác sĩ còn tính trước chuyện nếu ung thư quay lại, việc chỉ còn một quả thận có gây khó cho điều trị hay không, vì một số thuốc và chẩn đoán hình ảnh ảnh hưởng đến thận. Ở Việt Nam, đa số ca ghép đến từ người hiến sống: tính đến tháng 3/2026, trong 11.187 ca ghép có 10.225 ca từ người hiến sống.
Với người hiến sau khi qua đời, nếu tạng có nguy cơ cao hơn bình thường nhưng vẫn chấp nhận được, người nhận sẽ được giải thích rõ lợi ích và rủi ro trước khi đồng ý ghép.
Người mắc ung thư vẫn có thể hiến giác mạc, mô hoặc hiến xác
Kể cả khi không hiến được nội tạng, phần lớn người mắc ung thư vẫn còn cách hiến tặng khác. Nhiều gia đình không biết điều này nên bỏ lỡ.
Hiến giác mạc
Giác mạc là lớp trong suốt phía trước mắt, gần như không có mạch máu nên nguy cơ mang tế bào ung thư rất thấp. Trừ ung thư mắt và một số ung thư máu, người có tiền sử ung thư, kể cả giai đoạn cuối, thường vẫn hiến giác mạc được. Người nhận cũng không cần cùng nhóm máu với người hiến.
Ở Việt Nam đã có nhiều người bệnh ung thư hiến giác mạc sau khi mất, trong đó có bé Hải An 7 tuổi, giác mạc của bé được ghép cho hai người. Mỗi người hiến có thể giúp 1–2 người bị bệnh giác mạc nhìn thấy trở lại.
Hiến mô và hiến xác cho nghiên cứu y học
Một số mô như da, xương, van tim cũng được lấy để ghép, nhưng điều kiện với người bệnh ung thư chặt hơn giác mạc, nên cần hỏi cụ thể khi đăng ký hiến mô. Hiến xác cho các trường đại học y để giảng dạy, nghiên cứu cũng là một hướng. Mỗi trường có điều kiện tiếp nhận riêng, gia đình nên liên hệ trước.
Pháp luật Việt Nam quy định gì với người ung thư đăng ký hiến tạng
Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 không có điều khoản nào cấm người ung thư đăng ký hiến tạng. Về mặt pháp lý, người bệnh cần đáp ứng các điều kiện như mọi người: từ đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và hoàn toàn tự nguyện. Hiến được bộ phận nào là chuyện chuyên môn, do bác sĩ quyết định khi đến thời điểm lấy mô, tạng.
Nếu người mất không có thẻ đăng ký hiến, việc lấy mô, tạng phải có sự đồng ý bằng văn bản của gia đình. Người hiến khi còn sống được chăm sóc phục hồi sức khỏe, khám định kỳ miễn phí và cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, giống các điều kiện hiến tạng chung.
Luật này đang được sửa đổi. Dự thảo do Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2026 đề xuất cho phép đăng ký hiến trực tuyến và mở rộng nguồn hiến; nếu được thông qua, luật mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.
Cách đăng ký hiến tạng khi đang hoặc từng mắc ung thư
Bạn đăng ký như mọi người khác, bệnh ung thư không phải lý do để đơn bị từ chối. Nên làm theo thứ tự sau:
- Hỏi bác sĩ đang điều trị ung thư về khả năng hiến, nhất là khi bạn định hiến thận hoặc gan cho người thân lúc còn sống.
- Điền đơn tại Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người hoặc bệnh viện có đơn vị điều phối ghép tạng. Nếu đang nằm viện, bạn có thể nhờ nhân viên y tế hướng dẫn.
- Ghi rõ nguyện vọng: hiến các bộ phận có thể dùng được, chỉ hiến giác mạc, hay hiến xác. Người bệnh ung thư nên chọn cả giác mạc, vì đây là phần dễ hiến được nhất.
- Nói với gia đình và dặn họ báo ngay cho bệnh viện hoặc ngân hàng mắt khi bạn mất, vì giác mạc cần được lấy trong vài giờ đầu.
- Để hồ sơ điều trị ung thư (kết quả giải phẫu bệnh, phác đồ, lần tái khám gần nhất) ở nơi người nhà dễ tìm.
Câu hỏi thường gặp
Một số thắc mắc mà người bệnh và người nhà hay hỏi nhất khi tính chuyện hiến tạng.
Ung thư máu có hiến tạng được không?
Với nội tạng thì thường là không, vì bệnh bạch cầu và lymphoma lan theo máu đi khắp cơ thể. Nhóm này cũng thường bị loại trừ khi hiến giác mạc. Người bệnh vẫn có thể đăng ký hiến xác cho nghiên cứu nếu trường y tiếp nhận đồng ý.
Ung thư giai đoạn cuối có hiến giác mạc được không?
Thường là được, kể cả khi ung thư đã di căn, trừ ung thư mắt và một số ung thư máu. Ở Việt Nam đã có những người bệnh ung thư gan, ung thư dạ dày, ung thư vú hiến giác mạc thành công sau khi mất.
Từng hóa trị có hiến thận cho người thân được không?
Có thể, nếu bệnh đã ổn định đủ lâu và chức năng thận còn tốt. Bạn sẽ được xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và hội chẩn với bác sĩ ung bướu trước khi trung tâm ghép quyết định.
Đã đăng ký hiến tạng rồi mới phát hiện ung thư thì có sao không?
Đơn đăng ký vẫn giữ nguyên, bạn không cần hủy. Đến thời điểm hiến, bác sĩ sẽ đánh giá bộ phận nào còn dùng được, và giác mạc thường vẫn hiến được. Bạn chỉ cần báo cho gia đình biết tình trạng bệnh mới.
Câu hỏi người bị ung thư có hiến tạng được không không có một đáp án chung cho mọi người, nhưng phần lớn người bệnh vẫn còn ít nhất một cách để hiến tặng, thường là giác mạc. Nếu bạn đang có ý định này, hãy nói với bác sĩ điều trị và gia đình ngay từ bây giờ, rồi đăng ký kèm đầy đủ hồ sơ bệnh để đội ngũ ghép tạng có thông tin khi cần.