Nghiên cứu trước đây đã ghi nhận nhiều lợi ích sức khỏe của âm nhạc, từ cải thiện tâm trạng, sức khỏe tim mạch đến chức năng nhận thức. Một nghiên cứu mới vừa công bố trên tạp chí PLOS Mental Health cho thấy âm nhạc được thiết kế có chủ đích khoa học có thể mang lại hiệu quả giảm lo âu tức thời tốt hơn đáng kể so với tiếng ồn hồng (pink noise) — loại âm thanh nền tương tự tiếng mưa hay tiếng tĩnh mà nhiều người dùng để thư giãn và đi vào giấc ngủ.
Âm nhạc tích hợp kích thích nhịp thính giác là gì?
Trọng tâm của nghiên cứu là kỹ thuật kích thích nhịp thính giác (Auditory Beat Stimulation — ABS): sử dụng các xung âm thanh đều đặn và nhịp nhàng để dẫn dắt nhịp não từ trạng thái “căng thẳng” sang trạng thái “thư giãn”. Cơ chế hoạt động như sau: âm nhạc bắt đầu ở nhịp độ khớp với nhịp tim hiện tại của người nghe — thường đang cao do lo âu — rồi dần chậm lại để khuyến khích tâm trạng dịch chuyển sang trạng thái bình tĩnh hơn, thông qua hiện tượng được gọi là Iso-Principle. Các xung ABS ẩn bên trong âm nhạc giúp sóng não dần đồng bộ với tần số chậm và thư giãn hơn.
Thiết kế nghiên cứu và kết quả
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Goldsmiths và Đại học Roehampton (Anh) cùng Đại học Metropolitan Toronto và công ty sức khỏe kỹ thuật số LUCID (Canada) đã phân chia ngẫu nhiên 144 người trưởng thành đang dùng thuốc chống lo âu vào bốn nhóm: nhóm kiểm soát nghe 24 phút tiếng ồn hồng, và ba nhóm nghe âm nhạc tích hợp ABS trong 12, 24 và 36 phút tương ứng.
Kết quả cho thấy mối liên hệ rõ ràng theo kiểu “liều lượng — phản ứng”: người nghe 24 phút có mức giảm lo âu tổng thể mạnh nhất, trong khi nhóm nghe 36 phút đạt “hiệu ứng đỉnh” với cải thiện tâm trạng tương đương và mức giảm cảm xúc tiêu cực lớn hơn. Nhóm chỉ nghe 12 phút không đạt được cải thiện đáng kể. Ngoài giảm lo âu, người tham gia cũng báo cáo giảm cảm giác cáu kỉnh, bồn chồn, đau khổ và cảm thấy cân bằng cảm xúc tổng thể hơn.
Việc tất cả người tham gia đều đang dùng thuốc chống lo âu nhưng vẫn trải nghiệm thêm hiệu quả từ ABS cho thấy đây có thể là liệu pháp bổ trợ hữu ích cho các phương pháp điều trị hiện có.
Khác gì so với âm nhạc trị liệu truyền thống?
Nhạc trị liệu truyền thống phụ thuộc nhiều vào sở thích cá nhân — âm nhạc mà người này thấy thư giãn có thể không có tác dụng với người khác. ABS hoạt động theo cơ chế khác: không dựa vào tính thẩm mỹ mà dựa vào âm học. Nó cố gắng khớp với trạng thái cảm xúc hiện tại của người nghe rồi dùng sự thay đổi âm nhạc để dẫn dắt trạng thái đó về phía bình tĩnh — bỏ qua ý thức, tác động trực tiếp lên hoạt động não bộ thay vì kích hoạt hệ thống phần thưởng của não như âm nhạc thông thường.
Liệu tự nghe nhạc ở nhà có cho kết quả tương tự không?
Các chuyên gia đều nhất trí rằng không thể sao chép hoàn toàn hiệu quả của ABS chỉ bằng cách tự nghe nhạc thư giãn ở nhà. Tuy nhiên, nghe nhạc yêu thích theo cách riêng vẫn có lợi cho việc giảm lo âu theo một cơ chế khác. Điều quan trọng là hiểu rằng đây là hai công cụ khác nhau phục vụ hai mục đích khác nhau.
Những hạn chế của nghiên cứu
Nghiên cứu chưa đánh giá được tính bền vững của hiệu quả sau khi ngừng nghe, và cũng chưa tách biệt được liệu hiệu quả đến từ ABS hay từ âm nhạc hay từ cả hai — do thiếu nhóm kiểm soát chỉ dùng ABS đơn thuần. Quy mô mẫu hạn chế và việc tất cả người tham gia đều đang dùng thuốc cũng ảnh hưởng đến khả năng áp dụng rộng rãi kết quả.
Các chuyên gia khuyến nghị đây chỉ nên được xem như một công cụ bổ trợ — tương tự ống hít cắt cơn cho bệnh hen suyễn: giảm triệu chứng cấp tính nhưng không giải quyết nguyên nhân gốc rễ. Các nghiên cứu tiếp theo cần bổ sung đo lường sinh lý học và hình ảnh não bộ để xác nhận những thay đổi thực sự xảy ra bên trong não.
