Bệnh gan liên quan đến rượu đang trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan, ung thư gan và tử vong trên thế giới. Theo tổng quan khoa học mới công bố trên JAMA năm 2026, căn bệnh này không chỉ xảy ra ở người uống nhiều rượu mà còn chịu tác động bởi béo phì, đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa. Những cập nhật mới dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguy cơ, dấu hiệu nhận biết cũng như các phương pháp điều trị bệnh gan do rượu.
Bệnh gan do rượu đang trở thành gánh nặng sức khỏe toàn cầu
Theo tổng quan được công bố trên Journal of the American Medical Association (JAMA) năm 2026, bệnh gan liên quan đến rượu hiện là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong do bệnh gan tại nhiều quốc gia. Đồng thời, đây cũng là chỉ định ghép gan phổ biến nhất ở Hoa Kỳ và châu Âu.
Số liệu cho thấy tỷ lệ tử vong do bệnh gan liên quan đến rượu tại Mỹ đã tăng gần gấp đôi trong hơn hai thập kỷ, từ 6,7 ca trên 100.000 dân năm 1999 lên 12,5 ca trên 100.000 dân vào năm 2022. Điều này phản ánh xu hướng gia tăng đáng lo ngại của căn bệnh vốn có thể phòng ngừa nếu thay đổi lối sống từ sớm.
Không cần uống quá nhiều rượu mới có nguy cơ mắc bệnh
Một trong những điểm đáng chú ý của báo cáo là khẳng định không tồn tại ngưỡng uống rượu hoàn toàn an toàn đối với gan.
Nguy cơ tổn thương gan có thể tăng khi sử dụng kéo dài trên 20 g ethanol mỗi ngày ở nữ và trên 30 g ethanol mỗi ngày ở nam. Một đơn vị đồ uống tiêu chuẩn chứa khoảng 14 g ethanol, tương đương khoảng 355 ml bia, 150 ml rượu vang hoặc 45 ml rượu mạnh.
Tuy nhiên, mức độ tổn thương gan còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như giới tính, tuổi tác, yếu tố di truyền, bệnh lý nền và tình trạng chuyển hóa của mỗi người. Vì vậy, có những trường hợp chỉ uống lượng rượu vừa phải nhưng vẫn tiến triển thành bệnh gan.
Bệnh gan do rượu diễn tiến âm thầm nhưng rất nguy hiểm
Bệnh gan do rượu không chỉ đơn thuần là xơ gan mà là cả một quá trình tiến triển qua nhiều giai đoạn.
Tổn thương thường bắt đầu bằng gan nhiễm mỡ, sau đó có thể chuyển sang viêm gan do rượu, xơ hóa gan, xơ gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, xơ gan mất bù và cuối cùng là ung thư biểu mô tế bào gan.
Điều đáng lo ngại là khoảng 90% người bệnh ở giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng rõ rệt. Một số trường hợp chỉ xuất hiện biểu hiện mơ hồ như mệt mỏi, ăn kém, men gan tăng nhẹ hoặc phát hiện gan nhiễm mỡ khi siêu âm.
Khi xuất hiện vàng da, bụng chướng do cổ trướng, nôn ra máu hoặc rối loạn ý thức do bệnh não gan thì bệnh thường đã ở giai đoạn nặng và nguy cơ biến chứng rất cao.
Béo phì và đái tháo đường làm tăng nguy cơ tổn thương gan
Theo JAMA, hơn 95% người mắc bệnh gan liên quan đến rượu đồng thời có ít nhất một yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid máu.
Việc uống rượu trong khi mắc các bệnh lý này sẽ tạo ra “áp lực kép” lên gan. Rượu gây độc trực tiếp lên tế bào gan, trong khi rối loạn chuyển hóa làm tăng tích tụ mỡ và thúc đẩy phản ứng viêm, khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.
Ngoài ra, ethanol và chất chuyển hóa acetaldehyde còn làm tăng stress oxy hóa, rối loạn chuyển hóa chất béo, phá vỡ hệ vi sinh đường ruột và kích hoạt quá trình xơ hóa gan.
Chẩn đoán bệnh gan hiện nay không còn chỉ dựa vào men gan
Các chuyên gia khuyến cáo việc chẩn đoán cần kết hợp nhiều yếu tố thay vì chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm men gan.
Người có tiền sử uống rượu kéo dài, gan nhiễm mỡ trên siêu âm hoặc men gan tăng liên tục trên 6 tháng cần được đánh giá toàn diện để loại trừ các nguyên nhân khác như viêm gan virus, bệnh gan tự miễn hoặc bệnh gan di truyền.
Bên cạnh đó, các công cụ sàng lọc như AUDIT hoặc AUDIT-C được khuyến khích sử dụng để đánh giá mức độ sử dụng rượu. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các dấu ấn sinh học nhằm xác định việc sử dụng rượu gần đây.
Một bước tiến quan trọng trong chẩn đoán hiện nay là đánh giá xơ hóa gan bằng các phương pháp không xâm lấn như chỉ số FIB-4, FibroScan hoặc xét nghiệm ELF. Đây được xem là những công cụ giúp phát hiện sớm nguy cơ tiến triển bệnh và quyết định hướng điều trị phù hợp.
Cai rượu vẫn là phương pháp điều trị quan trọng nhất
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng hiện nay chưa có loại thuốc bổ gan nào có thể thay thế việc ngừng uống rượu.
Điều trị bệnh gan liên quan đến rượu cần tập trung vào việc cai rượu bền vững kết hợp tư vấn tâm lý, liệu pháp nhận thức – hành vi và sử dụng thuốc hỗ trợ điều trị rối loạn sử dụng rượu trong những trường hợp phù hợp.
Đối với người mắc viêm gan do rượu nặng hoặc xơ gan mất bù, việc điều trị cần được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa và có thể phải xem xét chỉ định ghép gan nếu đáp ứng các tiêu chuẩn y khoa.
Làm gì để phòng ngừa bệnh gan do rượu?
Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn điều trị. Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên hạn chế tối đa việc sử dụng đồ uống có cồn, duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát tốt các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường và rối loạn mỡ máu. Những người thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc có yếu tố nguy cơ nên khám sức khỏe định kỳ, kiểm tra chức năng gan và đánh giá mức độ xơ hóa để phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn sớm.
Bài tổng quan mới trên JAMA 2026 cho thấy bệnh gan liên quan đến rượu đang ngày càng phổ biến và không còn chỉ là vấn đề của những người uống rượu quá mức. Bệnh có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều năm trước khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng như xơ gan hoặc ung thư gan. Việc hạn chế rượu bia, chủ động tầm soát chức năng gan và kiểm soát tốt các bệnh chuyển hóa là những giải pháp quan trọng giúp bảo vệ lá gan và giảm nguy cơ mắc bệnh lâu dài.