Ngứa da là một trong những triệu chứng khó chịu thường gặp ở người mắc bệnh thận mạn tính (CKD), đặc biệt khi bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối hoặc bệnh nhân phải chạy thận nhân tạo. Tình trạng này không chỉ gây khó chịu kéo dài mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống. Vậy vì sao bệnh thận mạn tính gây ngứa, triệu chứng này xuất hiện ở giai đoạn nào và làm thế nào để kiểm soát hiệu quả? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Tại sao bệnh thận mạn tính gây ngứa?
Các nhà khoa học hiện vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân khiến người mắc bệnh thận mạn tính bị ngứa da. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho rằng hiện tượng này có liên quan đến sự tích tụ độc tố trong cơ thể.
Ở người khỏe mạnh, thận có nhiệm vụ lọc chất thải và các độc tố ra khỏi máu. Khi chức năng thận suy giảm do bệnh thận mạn tính, quá trình đào thải này bị ảnh hưởng, khiến các chất cặn bã tích tụ trong máu và mô cơ thể. Những chất này có thể tác động đến hệ thần kinh và hệ miễn dịch, kích hoạt phản ứng gây ngứa kéo dài.
Ngoài ra, tình trạng viêm mạn tính, rối loạn chuyển hóa khoáng chất và mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh cũng được xem là những yếu tố góp phần làm xuất hiện triệu chứng ngứa ở bệnh nhân CKD.
Ngứa xuất hiện ở giai đoạn nào của bệnh thận mạn tính?
Bệnh thận mạn tính được chia thành 5 giai đoạn dựa trên mức độ suy giảm chức năng thận. Trong giai đoạn đầu, thận vẫn còn khả năng hoạt động tương đối tốt nên các triệu chứng thường khá mờ nhạt.
Ngứa da có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào của bệnh nhưng thường gặp nhiều hơn khi bệnh bước vào giai đoạn tiến triển nặng. Đặc biệt, những người mắc suy thận giai đoạn cuối (ESRD) hoặc đang điều trị bằng phương pháp lọc máu chu kỳ có nguy cơ gặp tình trạng ngứa cao hơn đáng kể so với các giai đoạn trước đó.
Tình trạng ngứa ở bệnh nhân thận mạn phổ biến đến mức nào?
Ngứa liên quan đến bệnh thận mạn tính là một vấn đề khá phổ biến. Một số nghiên cứu cho thấy khoảng 20% người mắc CKD gặp phải triệu chứng này. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, tỷ lệ có thể tăng lên khoảng 40%.
Thậm chí, một số khảo sát khác còn ghi nhận có tới gần 90% bệnh nhân CKD hoặc ESRD từng trải qua cảm giác ngứa ở các mức độ khác nhau. Điều này cho thấy đây là một trong những biến chứng thường gặp nhưng đôi khi chưa được quan tâm đúng mức.
Triệu chứng ngứa do bệnh thận mạn tính như thế nào?
Mức độ ngứa có thể khác nhau ở mỗi người bệnh. Một số chỉ cảm thấy khó chịu nhẹ và xuất hiện từng đợt, trong khi những người khác phải đối mặt với cảm giác ngứa liên tục cả ngày lẫn đêm.
Vị trí ngứa thường gặp nhất là vùng ngực, mặt, cánh tay và chân. Tuy nhiên, triệu chứng này có thể xuất hiện ở bất kỳ khu vực nào trên cơ thể. Nhiều trường hợp ngứa xuất hiện đối xứng ở cả hai bên cơ thể, nhưng cũng có thể chỉ khu trú tại một vùng nhất định.
Tình trạng ngứa thường đi kèm với khô da nghiêm trọng. Da trở nên thô ráp, bong tróc, dễ nứt nẻ và thậm chí chảy máu khi người bệnh gãi nhiều. Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da mà còn ảnh hưởng đến thẩm mỹ và sinh hoạt hàng ngày.
Bên cạnh các biểu hiện trên da, ngứa kéo dài còn gây mất ngủ, mệt mỏi, lo âu và trầm cảm. Nhiều nghiên cứu cho thấy chất lượng cuộc sống của bệnh nhân CKD giảm đáng kể khi phải chịu đựng triệu chứng ngứa kéo dài.
Điều trị ngứa do bệnh thận mạn tính như thế nào?
Việc điều trị ngứa ở bệnh nhân CKD không có một công thức chung áp dụng cho tất cả mọi người. Một số bệnh nhân đáp ứng tốt với điều trị, trong khi những người khác có thể phải thử nhiều phương pháp khác nhau mới tìm được giải pháp phù hợp.
Thông thường, bác sĩ chuyên khoa thận sẽ phối hợp cùng bác sĩ da liễu để xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa.
Các thuốc bôi ngoài da thường được sử dụng nhằm giảm ngứa và cải thiện tình trạng da khô. Một số hoạt chất phổ biến bao gồm capsaicin, tacrolimus, corticosteroid tại chỗ, menthol hoặc các loại kem dưỡng ẩm chuyên biệt.
Trong những trường hợp nặng hơn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc uống hoặc thuốc tác động lên hệ thần kinh như thuốc kháng histamine, thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI, gabapentin hoặc pregabalin. Một số thuốc điều hòa thụ thể opioid cũng được sử dụng nhằm giảm cảm giác ngứa kéo dài.
Ngoài ra, liệu pháp ánh sáng tia cực tím UVB và bổ sung axit gamma-linolenic cũng đã cho thấy hiệu quả tích cực ở một số bệnh nhân.
Đáng chú ý, năm 2021, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt thuốc Korsuva để điều trị ngứa từ trung bình đến nặng ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo. Đây là loại thuốc đầu tiên được phê duyệt chuyên biệt cho tình trạng ngứa liên quan đến bệnh thận mạn tính.
Trong một số trường hợp, ngứa có thể xuất phát từ việc nồng độ phốt pho trong máu tăng cao. Khi đó, bác sĩ có thể khuyến nghị người bệnh hạn chế các thực phẩm giàu phốt pho như thịt đỏ, sữa, các loại hạt và đậu. Đồng thời, thuốc gắn phốt phát cũng có thể được kê đơn để kiểm soát tình trạng này.
Cách giảm ngứa tại nhà cho người bệnh thận mạn
Bên cạnh việc tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc da đơn giản tại nhà để giảm cảm giác khó chịu.
Khi cơn ngứa xuất hiện, việc chườm lạnh bằng khăn ướt hoặc túi đá trong vài phút có thể giúp làm dịu da nhanh chóng. Các sản phẩm chứa menthol hoặc calamine cũng hỗ trợ giảm ngứa tạm thời khá hiệu quả. Sau khi tắm, nên thoa kem dưỡng ẩm không mùi để hạn chế tình trạng khô da.
Tắm bằng nước ấm vừa phải thay vì nước nóng cũng là một giải pháp hữu ích. Nước quá nóng có thể làm mất lớp dầu tự nhiên bảo vệ da và khiến tình trạng ngứa trở nên nghiêm trọng hơn.
Người bệnh nên ưu tiên sử dụng xà phòng, sữa tắm, chất tẩy rửa và kem dưỡng không chứa hương liệu nhằm hạn chế kích ứng. Đồng thời, việc mặc quần áo cotton rộng rãi và giữ môi trường sống đủ độ ẩm cũng góp phần bảo vệ làn da hiệu quả.
Khi nào nên đi khám bác sĩ?
Nếu tình trạng ngứa kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc gây trầy xước, chảy máu da, người bệnh nên sớm trao đổi với bác sĩ điều trị. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy bệnh thận đang tiến triển hoặc cần điều chỉnh phương pháp điều trị.
Việc thăm khám sớm không chỉ giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Ngứa da là một triệu chứng phổ biến ở người mắc bệnh thận mạn tính, đặc biệt trong giai đoạn tiến triển nặng hoặc khi phải chạy thận nhân tạo. Mặc dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn, các chuyên gia cho rằng sự tích tụ độc tố và những rối loạn miễn dịch, thần kinh đóng vai trò quan trọng trong cơ chế gây bệnh.
Việc kiểm soát ngứa cần sự phối hợp giữa điều trị y khoa và chăm sóc da đúng cách. Nếu được phát hiện sớm và điều trị phù hợp, người bệnh hoàn toàn có thể giảm đáng kể cảm giác khó chịu, cải thiện giấc ngủ và nâng cao chất lượng cuộc sống.